Μετά απ' όλα αυτά...

...Θα περίμενε κανείς πως κάτι θα είχαμε μάθει. Κάτι έστω μικρό. Όχι να γίνουμε σοφότεροι —οι κοινωνίες δύσκολα σοφίζονται— αλλά τουλάχιστον πιο προσεκτικοί, πιο δύσπιστοι απέναντι στις εύκολες βεβαιότητες, πιο επιφυλακτικοί απέναντι στους αυτόκλητους σωτήρες και τις πρόχειρες «κινήσεις» που εμφανίζονται κάθε τόσο σαν καινούργιες συσκευασίες παλιών υλικών.

Κι όμως, μοιάζουμε ξανά έτοιμοι να παραδοθούμε με την ίδια ευκολία στη γοητεία του προσώπου, της εικόνας, της εντύπωσης. Να στοιχηθούμε πίσω από πρόσωπα που παρουσιάζονται ως «νέα», λες και η ηλικία ή το διαφορετικό ύφος αρκούν από μόνα τους για να γεννήσουν πολιτική πρόταση, κοινωνική ευθύνη ή ιστορική συνείδηση. Να ενθουσιαστούμε με «κινήσεις» που ακόμα δεν ξέρουμε τι ακριβώς πρεσβεύουν, ποιες ιδέες υπηρετούν, ποιες θέσεις έχουν για το κράτος, την οικονομία, τους θεσμούς, την κοινωνία, τη χώρα την ίδια.

Κι όλα αυτά σε μια περίοδο που τα προβλήματα είναι υπαρκτά, σοβαρά και πιεστικά. Η ακρίβεια εξαντλεί την καθημερινότητα των νοικοκυριών. Τα ενοίκια και το κόστος στέγασης μετατρέπονται σε εφιάλτη για χιλιάδες νέους ανθρώπους και οικογένειες. Η δημόσια υγεία και η παιδεία δοκιμάζονται καθημερινά, ενώ η αίσθηση ότι το κράτος λειτουργεί αποσπασματικά και συχνά αναποτελεσματικά παραμένει ισχυρή. Οι ανισότητες μεγαλώνουν, οι υποδομές αποδεικνύονται κατώτερες των περιστάσεων και πολλοί πολίτες αισθάνονται ότι, παρά τους δείκτες και τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις, η ζωή τους δεν γίνεται ουσιαστικά καλύτερη.

Αυτή η δυσαρέσκεια είναι πραγματική. Δεν είναι ούτε κατασκευασμένη ούτε αδικαιολόγητη. Και γι’ αυτό ακριβώς γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνο να μετατρέπεται ξανά σε τυφλή πολιτική προσδοκία.

Γιατί το πρόβλημα δεν λύνεται με ένα ακόμη άλμα στο κενό. Δεν αντιμετωπίζεται με ένα νέο πολιτικό «ραντεβού στα τυφλά» με πρόσωπα ή σχήματα που στηρίζονται κυρίως στην εικόνα, στην οργή της στιγμής ή στην αόριστη υπόσχεση ότι «όλα θα αλλάξουν». Τα έχουμε ξαναζήσει αυτά. Και ως κοινωνία πληρώσαμε ακριβά την ευκολία με την οποία επενδύσαμε κάθε φορά στις εντυπώσεις, στα μεγάλα λόγια και στις εύκολες λύσεις.

Και το πιο παράδοξο είναι ότι συχνά δεν μας ενδιαφέρει καν τι έχουν πράξει όσοι εμφανίζονται ως φορείς της «αλλαγής». Δεν εξετάζουμε τις διαδρομές τους, δεν αναρωτιόμαστε τι υποστήριξαν χθες, τι υπηρέτησαν, πού απέτυχαν ή γιατί εξαφανίστηκαν όταν τα πράγματα δυσκόλεψαν. Δεν μας απασχολεί αν έχουν συγκροτημένη σκέψη ή απλώς επικοινωνιακή ευχέρεια. Δεν μας προβληματίζει αν πίσω από τα μεγάλα λόγια υπάρχουν πραγματικές ιδέες ή μόνο φιλοδοξίες.

Αρκεί να δείχνουν «καινούργιοι». Αρκεί να υπόσχονται ότι δεν μοιάζουν με τους προηγούμενους —ακόμη κι όταν στην πραγματικότητα μοιάζουν περισσότερο απ’ όσο θα θέλαμε να παραδεχτούμε.

Ίσως γιατί κατά βάθος εξακολουθούμε να ψάχνουμε όχι λύσεις, αλλά ανακουφίσεις. Όχι πολιτική, αλλά παρηγοριά. Κάποιον να μας χτυπήσει φιλικά στον ώμο και να πει ότι υπάρχει εύκολος δρόμος, ότι δεν χρειάζονται συγκρούσεις με τον κακό μας εαυτό, ότι δεν απαιτούνται αλλαγές στη νοοτροπία, στις απαιτήσεις, στις συνήθειές μας. Κάποιον που να μας επιτρέπει να πιστέψουμε ξανά πως τα δύσκολα μπορούν να ξεπεραστούν μ’ έναν μαγικό τρόπο, μ’ ένα νεύμα, μ’ ένα ζεστό χαμόγελο χωρίς κόστος, χωρίς κόπο και χωρίς αλήθειες που πονάνε.

Κι έτσι επιστρέφουμε κάθε τόσο στο ίδιο σημείο. Με διαφορετικά πρόσωπα, διαφορετικά λογότυπα, διαφορετικές «κινήσεις», αλλά με την ίδια βαθιά ανάγκη να πιστέψουμε βιαστικά και να απογοητευτούμε αργότερα.

Μετά απ’ όλα αυτά, ίσως αυτό να είναι τελικά το μεγαλύτερο πρόβλημά μας: όχι ότι δεν έχουμε επιλογές, αλλά ότι εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε την πολιτική σαν υπόθεση εντυπώσεων κι όχι ευθύνης. Σαν τηλεοπτικό casting κι όχι σαν συλλογική προσπάθεια σοβαρότητας, συνέπειας και επίγνωσης.

Αυτό που χρειάζεται σήμερα δεν είναι άλλες περιστασιακές ατάκες και εύπεπτα συνθήματα, αλλά ουσιαστικές λύσεις και καθαρές κουβέντες. Συγκεκριμένες απαντήσεις για το κράτος, την παραγωγή, την παιδεία, την υγεία, τη στέγη, τη λειτουργία των θεσμών, την ποιότητα της καθημερινότητας. Χρειάζεται πολιτική που να λέει αλήθειες, όχι πολιτική που να μετρά μόνο likes, εντυπώσεις και χειροκροτήματα.

Και τότε ίσως —ίσως— να μπορέσουμε κάποτε να ξεφύγουμε πραγματικά από τον φαύλο κύκλο των διαψεύσεων και των εύκολων προσδοκιών. Αλλιώς, αργά ή γρήγορα, θα ξαναρχίσουμε απ’ την αρχή.