«'Ολα τριγύρω αλλάζουνε»...

...«Κι όλα τα ίδια μένουν», λέει ο στίχος, όπως ακριβώς μας έχει δείξει η ίδια η ζωή. Τα ίδια φαινόμενα, οι ίδιες παθογένειες, οι ίδιες δικαιολογίες. Σαν να μην προηγήθηκε ποτέ η χρεοκοπία του 2010. Σαν να μην πλήρωσε ποτέ η χώρα κι η κοινωνία το βαρύ τίμημα.

Κι όμως, το δίδαγμα εκείνης της περιόδου ήταν σαφές: το πρόβλημα της χώρας δεν ήταν μόνο οικονομικό. Ήταν —και παραμένει— βαθιά θεσμικό. Ένα κράτος που λειτουργεί με όρους πελατειακούς, χωρίς λογοδοσία και χωρίς σταθερούς κανόνες, είναι καταδικασμένο να αναπαράγει κρίσεις.

Αυτό ακριβώς το πρόβλημα αρνήθηκαν ν' αντιμετωπίσουν οι κυβερνήσεις που ακολούθησαν.

Ο ΣΥΡΙΖΑ του Αλέξη Τσίπρα, που υποσχέθηκε ρήξεις και ανατροπές «μ' ένα νόμο κι ένα άρθρο», ενσωματώθηκε γρήγορα στο ίδιο σύστημα εξουσίας. Παγιδεύτηκε στις μαξιμαλιστικές ιδεοληψίες του. Έκλεισε τα μάτια στην πραγματικότητα και, βολεμένος στις «αυταπάτες» του, επινόησε «προδότες» αντί ν' αναζητήσει λύσεις και συναινέσεις. Τ' αποτελέσματα τα ζήσαμε όλοι...

Κι η Νέα Δημοκρατία του Κυριάκου Μητσοτάκη ήρθε στη συνέχεια με την ορμή της κοινωνίας για απαλλαγή και με τη φιλόδοξη ρητορική περί «επιτελικού κράτους». Τι έπραξε; 'Αφησε να χαθεί η ευνοϊκή συγκυρία που δημιουργούσαν ο άπλετος χρόνος ανοχής κι οι επαρκείς πόροι απ' το Ταμείο Ανάκαμψης κι αντί να προχωρήσει σ' ένα στοχευμένο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού, περιορίστηκε στα εύκολα και τα επικοινωνιακά.

Ενίσχυσε τον συγκεντρωτισμό, έκανε κανόνα τις απευθείας αναθέσεις, αναδείχθηκε πρωτομάστορας στη συγκάλυψη και τον έλεγχο κρίσιμων θεσμών και αποθέωσε την κοντόφθαλμη πολιτική των fuel pass και των vouchers για την αντιμετώπιση της ακρίβειας. Βολεύτηκε με τη σειρά της στο «δεν υπάρχει αντίπαλος» παραβλέποντας ότι, τελικά, αντίπαλός της στις εκλογές δεν θα είναι το ΠΑΣΟΚ ή ο ΣΥΡΙΖΑ, αλλά η κοινωνία στο σύνολό της.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, οι αλλαγές που απαιτούνται δεν είναι αόριστες ούτε γενικόλογες. Είναι συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες.

'Οσο κι αν ο επικοινωνιακός κουρνιαχτός αρέσκεται να μένει στα «Με ποιον θα πάτε;» και τα πονηρά περί ακυβερνησίας, οι αναγκαίες λύσεις περιγράφονται με σαφήνεια στο πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ, όπως αυτό διαμορφώθηκε μέσα από τις συλλογικές διαδικασίες του κι επικυρώθηκε στο πρόσφατο 4ο Συνέδριό του.

Πρώτον, στη Δημοκρατία.Η αποκατάσταση της θεσμικής ισορροπίας δεν μπορεί να περιμένει. Απαιτείται επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης με αυξημένες κοινοβουλευτικές εγγυήσεις και όχι με μονομερείς κυβερνητικές αποφάσεις. Πραγματική ενίσχυση της Βουλής, με ουσιαστικό έλεγχο των μεγάλων δημόσιων συμβάσεων και περιορισμό της νομοθέτησης-εξπρές. Καθολική εφαρμογή αξιοκρατικών διαδικασιών μέσω ΑΣΕΠ σε όλο το Δημόσιο, χωρίς εξαιρέσεις και «παράθυρα». Παράλληλα, απαιτείται ουσιαστική αποκέντρωση αρμοδιοτήτων και πόρων στην αυτοδιοίκηση, ώστε να σπάσει ο ασφυκτικός έλεγχος του κεντρικού κράτους.

Δεύτερον, στη Δικαιοσύνη.Η καθυστέρηση και η επιλεκτική ευαισθησία δεν είναι πλέον ανεκτές. Η πλήρης ψηφιοποίηση των διαδικασιών, η θέσπιση αυστηρών χρονοδιαγραμμάτων για την έκδοση αποφάσεων και η ενίσχυση των δικαστηρίων με προσωπικό και υποδομές αποτελούν αναγκαίες παρεμβάσεις. Ταυτόχρονα, απαιτείται καθιέρωση αντικειμενικών κριτηρίων αξιολόγησης στη λειτουργία της Δικαιοσύνης και κατάργηση κάθε μορφής προνομιακής μεταχείρισης για πολιτικά και οικονομικά ισχυρούς.

Τρίτον, στη Διαφάνεια.Εδώ κρίνονται όλα. Η «Νέα Διαύγεια», η υποχρεωτική ανάρτηση και πλήρης διαφάνεια σε κάθε δημόσια σύμβαση και δαπάνη, με ανοικτά και προσβάσιμα δεδομένα, αποτελεί βασική προϋπόθεση εμπιστοσύνης. Ο περιορισμός των απευθείας αναθέσεων και ο αυστηρός έλεγχός τους από ανεξάρτητες αρχές είναι απαραίτητος. Παράλληλα, χρειάζεται ένα διαφανές και δίκαιο πλαίσιο χρηματοδότησης των μέσων ενημέρωσης, χωρίς εξαρτήσεις και αδιαφανείς κατανομές. Η ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών με πραγματική ανεξαρτησία και λογοδοσία είναι επίσης κρίσιμη.

Αυτές δεν είναι γενικές διακηρύξεις. Είναι συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές που προϋποθέτουν σύγκρουση με κατεστημένες πρακτικές και συμφέροντα.

Το ΠΑΣΟΚ κι ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν έχει κανέναν λόγο να κρυφτεί ή να μασήσει τα λόγια του. Γνωρίζει ότι τα περιθώρια για τη χώρα και την κοινωνία έχουν στενέψει. Καταλαβαίνει ότι οι πολίτες έχουν ανάγκη από καθαρές λύσεις και ξεκάθαρες κουβέντες.

Μπορεί να τους κοιτάξει αποφασιστικά στα μάτια και να δηλώσει, χωρίς περιστροφές ή ενοχές, παρών — όπως έκανε πάντα, με αίσθημα πατριωτισμού και ευθύνης, όταν οι περιστάσεις το απαιτούσαν. Γιατί μόνο έτσι οι πολίτες θα μπορέσουν ν' ακούσουν και να το εμπιστευτούν ξανά. Μόνο έτσι τα πράγματα μπορεί, όντως, ν' αλλάξουν.